Žvag- og kynfęri

• Óžęgindi frį žvagfęrum
• Millivefjablöšrubólga
• Vulvodynia

Einkenni frį žvagblöšru, žvagrįs og kynfęrum er lķklega žau einkenni sem minnst hefur veriš rętt um og vart er hęgt aš finna neitt um ķ bókum um vefjagigt. Nżlegar rannsóknir hafa žó sżnt aš žekktir sjśkdómar sem leggjast į įkvešin lķkamssvęši eins og millivefjablöšrubólga (e. interstitial cystitis) og sįrsauki frį kynfęrum (e. vulvodynia) eru mun algengari mešal fólks meš vefjagigt en mešal almennings (37,38).

Óžęgindi frį žvagfęrum
Einkennin geta veriš verkir frį žvagblöšrunni sem aukast žegar blašran dregst saman eftir žvaglįt. Einkennum svipar til blöšrubólgu en yfirleitt ręktast engar bakterķur śr žvagi. Viškomandi žarf oft og skyndilega aš pissa meš tilheyrandi sįrsauka frį žvagrįs og gjarnan svęšinu kringum žvagrįsina. Sjśklingar meš žessi einkenni kvarta gjarnan um aš žeir geti alls ekki haldiš ķ sér og žaš hefti žį ķ öllum daglegum athöfnum. Nętursvefninn skeršist verulega vegna reglulegra klósettferša. Ef žessi einkenni verša langvinn žį er lķklegt aš žau stafi af millivefjablöšrubólgu (e. interstitial cystitis).

Millivefjablöšrubólga (e. interstitial cystitis)
Millivefjablöšrubólga er heiti yfir langvinn vandamįl frį žvagblöšru og žvagrįs. Žetta er lķtt skiliš vandamįl, vangreint og žvķ illa mešhöndlaš. Mikilvęgt er aš greina millivefjabólgu sem fyrst og reyna aš halda henni nišri, žvķ aš ekki hefur fundist nein 
fullnašar lękning viš henni. Einkennin eru m.a. verkir ķ žvagblöšru, žvagrįs, kynfęrum og jafnvel ķ mjóbaki. Önnur einkenni eru tķš žvaglįt jafnt į nóttu sem degi, brįš žvaglįt og sįrsauki viš žvaglįt og ofurnęmi ķ kynfęrum. Orsök eru óžekkt, en margar ólķkar kenningar hafa veriš settar fram um lķklegar orsakir m.a. langvinn sveppasżking, vķrusssżking af völdum “papillomaveiru”, aukiš verkjanęmi tauga eša bólguvirkni žar sem ónęmiskerfiš ręšst į veggi žvagblöšrunnar og veldur žar langvinnum bólgum (37,38). Millivefjablöšrubólga greinist ķ allt aš 40% vefjagigtarsjśklinga (21), en hśn finnst einnig mešal einstaklinga sem eru haldnir sjįlfsofnęmissjśkdómum eins og raušum ślfum (e. systemic lupus erythematosus) og Sjögren heilkenni (e. Sjögren syndrome) (39) .

Bakterķusżking er sjaldnast til stašar en blöšruspeglun sżnir oft bólgubreytingar og vęgar blęšingar ķ blöšruveggjum. Langvinnar bólgur ķ veggjum žvagblöšrunnar geta gert hana viškvęmari fyrir ertingu frį sżrustigi žvags eša frį śtfellingum ķ žvagi mešal annars žvagkristöllum. Žvagkristallar safnast saman ķ blöšrubotninum og sęra hann og žvagrįsina. Bólgnir veggir žvagblöšru valda žvķ aš slķmhśšin veršur gegndręp og veršur žvķ nęmari fyrir bakterķusżkingum žannig geta mjög vęgar bakterķusżkingar valdiš einkennum sem greinast ekki. Sumir einstaklingar eru betri ef aš žeir eru stöšugt į sżklalyfjum, mešan ašrir finna engan mun (23)
Žetta er illa skilgreint vandamįl, vangreint og žvķ illa mešhöndlaš. Mikilvęgt er aš greina millvefjablöšrubólgu sem fyrst og reyna aš halda henni nišri, žvķ ekki hefur fundist nein fullnašar lękning viš henni.

Vulvodynia
Vulvodynia er heiti yfir verki frį kynfęrum, einkum leggöngum kvenna og skapabörmum. Svipuš einkenni geta lagst į kynfęri karla, en žaš er mun sjaldgęfara. Vulvodyna er oft tengd millivefjabólgu og er hugsanlega sami sjśkdómurinn sem leggst ķ mismiklu męli į annarsvegar žvagfęrin og hinsvegar kynfęrin (23,37). Slķmhśš legganga og žunn hśš kynfęra veršur ofurnęm fyrir allri snertingu og sįrsauki er stundum stöšugur og višžolslaus. Kynlķf er alveg śt śr myndinni ķ verstu köstunum og til eru dęmi um aš einstaklingar hafi veriš ófęrir um aš stunda kynlķf įrum saman.

Sjśklingar lżsa verkjunum sem stingandi sįrsauka eins og rakvélablöš fari nišur žvagrįsina, eša brunatilfinningu, eins og sżru hafi veriš hellt ķ opiš sįr (37). Margir žola ekki aš ganga ķ žröngum fötum, vera ķ sokkabuxum, sitja lengi t.d. ķ flugvél eša bķl, geta alls ekki hjólaš eša fariš į hestbak. Eins getur žvag eša tķšarblóš aukiš enn į verkina. 

Efst į sķšu

Höfundarréttur Sigrśn Baldursdóttir® 2007 © Allur réttur įskilinn. Įbendingum og spurningum er beint til vefjagigt@vefjagigt.is